چهارشنبه 3 شهريور 1389 - 19:10 تهران؛ کلانشهر سبز
آرت نا: نوع فضاهای سبز شهری معیارهایی برای طبقه بندی هستند که مانند صورت برداری کلی موجب شناخت دقیق دارایی سبز شهر خواهد شد.

نویسنده: فرحناز سیاه رضایی/آرت نا
فضاهای سبز عمومی تنها قسمت کوچکی از تمام پوشش گیاهی شهری را تشکیل میدهند. می توان از کلیه فضاهای سبز موجود در شهر صورت برداری کرد. در این حالت باید پس از شمارش فضای سبز انها را به صورتی روشن و منطقی، برحسب کاربرد، طبیعت یا مساحت، برای هر محله و منطقه جغرافیایی طبقه بندی کرد. بهتر است این صورت برداری را تا دسته بندی گیاهان متفاوت در فضاهای معدنی یا فضاهای سبز گسترش داد.
عکسبرداری هوایی روشی مفید برای سر شماری است. با این روش می توان در ان واحد شناختی دقیق وکلی از مناطق سبز شهر بدست اورد.
برای اگاهی از تحولات شهر وگیاهان ان لازم است که هر دوتا چهار سال یکبار بررسی هایی از طریق عکسبرداری صورت گیرد. بدین ترتیب، مشاهده روند نابودی باغها یا پارکها امکان پذیر شده و سیاست ایجاد فضاهای سبز یا درختکاری شده عمومی مشخص می شود.
کاربردها و نوع فضاهای سبز شهری معیارهایی برای طبقه بندی هستند که مانند صورت برداری کلی موجب شناخت دقیق دارایی سبز شهر خواهد شد. بدین ترتیب خواهیم توانست پارکها و باغچه های میادین ، باغچه های محلی، فضاهای سبز مخصوص - از قبیل فضاهای مجهز به وسایلی بری کمپینگ، باغ وحش و قبرستان فضاهای سبز وایسته به مدارس، دانشگاهها، شهرکها و مجتمع های مسکونی، درختکاری های ردیفی و فضاهای سبز منظره ای را تشخیص دهیم .

انواع فضاهای سبز
 فضاهای سبز در وهله نخست به فضاهای سبز و سطوح سبز، و در مرحله بعد به شهری و غیرشهری تقسیم میشوند. تفاوت فضای سبز و سطوح سبز از نظر اکولوژیکی در این است که سطوح سبز (مثلاً زمین ورزشی چمنکاری شده) نمی تواند مانند فضای سبز شبه جنگلی در کاهش آلودگی صوتی مؤثر باشد و یا به نحو مطلوبی سبب کاهش دما شود. براساس این تقسیم بندی، فضاها و سطوحی که با کاربری فضای سبز در شهرها ارتباط پیدا میکند، فضاهای سبز عمومی، نیمه عمومی و خیابانی و سطوح سبز عمومی، خیابانی و چمنهای ورزشی را شامل میشود. فضاهای سبز عمومی واجد بازدهی اجتماعی می باشد و برای عموم مردم برای گذراندن اوقات فراغت و تفریح قابل استفاده است و معمولاً پارک نامیده میشود. در واقع فضای سبز عمومی (اجتماعی) شامل فضاهای سبز عمومی مجهز به خدمات و تسهیلات می گردد. فضاهای سبز نیمه عمومی دارای بازدهی اکولوژیکی هستند اما تعداد استفاده‌کنندگان آنها محدود است. محوطه‌های باز ادارات، پادگانها و بیمارستانها، نمونه‌هایی از این فضا می‌باشند. فضاهای سبز خیابانی، درختکاری حد فاصل مسیرهای پیاده‌رو و سواره‌رو و همچنین فضاهای میادین و یا زمین های پیرامون بزرگراهها و خیابانها را شامل میشود. سطوح سبز شهری نیز زمینهای ورزشی چمنکاری شده و جزیره‌ها و لچکیهای کنار خیابان را شامل میشود که عمدتاً جنبه زیبایی شناختی دارد و تا حدی نیز واجد بازدهی اکولوژیکی می‌باشند. بطور کلی می‌توان گفت که بخش قابل توجهی از فضای سبز در طرحهای شهری را فضای سبز عمومی تشکیل میدهد که به دلیل بازدهی اجتماعی و اکولوژیکی به طور همزمان از اهمیت بالاتری برخوردار است.

تهران کلانشهر سبز
با توجه به اقلیم خشک تهران و محدودیت‌های تامین منابع آب، لازم است راهبردهای مدیریت فضای سبز شهری در تهران به شکلی تغییر کند که با تحولاتی که رخ داده است و روند آن در آینده تشدید خواهد شد، سازگار گردد و اهداف درازمدت مدیریت شهری در طراحی، ایجاد و نگهداشت فضای سبز تامین گردد. بر این اساس، مدیریت پوشش گیاهی، بستر رشد آن و منابع آن باید مورد تجدیدنظر قرار گیرد.
مطالعه دکتر علیجانی، استاد اقلیم شناسی دانشگاه تربیت معلم که نتایج آن در همایش چالش‌ها و راهبردهای زیست محیطی کلانشهر تهران در مردادماه سال جاری منتشر شد، نشان می‌دهد اقلیم تهران طی دوره 47 ساله گذشته تغییر کرده است. نتایج این پژوهش که با استفاده از آمار ایستگاه هواشناسی مهرآباد در دوره آماری 1961 تا 2005 استفاده شده است، از آن حکایت دارد که اقلیم تهران در این دوره گرم‌تر شده است. براساس این مطالعه، دمای متوسط سالانه تهران 4/17 درجه سلسیوس بوده است. همچنین نتایج این بررسی نشان می‌دهد شب‌های تهرن گرم‌تر شده است و دما در زمستان بیش از دماهای تابستان افزایش داشته است. بررسی بارش طی دوره 45ساله مذبور نشان می‌دهد بارندگی شهر تهران در این دروه تغییر محسوسی نداشته است. اما با توجه به معادله خشکی که برایندی از میزان بارش و دمای هوا است، اقلیم تهران در دوره مورد مطالعه خشک‌تر شده است.
افزایش درجه حرارت محیط، موجب افزایش تنفس و تعرق گیاهان و بنابراین افزایش تلفات آب آنها و نیاز به آبیاری بیش تر برای حفظ وضعیت بهینه پوشش گیاهی است. گیاهان مختلف نیاز آبی متفاوتی دارد که به گونه گیاهی، سن و وضعیت بستر رشد آنها بستگی دارد. گیاهان علفی، به ویژه چمن، نیاز آبی بالایی دارند و با توجه به آنچه در مورد تغییرات اقلیمی تهران گفته شد، به نظر می‌رسد حفظ فضای سبز موجود در آینده نزدیک به منابع آبی بیشتری نیازمند خواهد بود.
بهره گیری از گیاهانی که مقاوم به اقلیم گرم‌تر و متحمل به کم آبی باشند می تواند راهکاری مفید باشد. خوشبختانه، تنوع بالای گونه های گیاهی بومی ایران که بسیاری از آنها با شرایط گرم و خشک سازگاری مناسبی دارند، فرصت ارزشمندی را برای جایگزینی گونه های گیاهی جدید با گونه‌هایی فراهم می آورد که قادر به سازگاری با شرایط فعلی نیستند. نکته‌ای که باید در جایگزینی پوشش گیاهی مورد توجه قرار گیرد، تناسب گونه‌های جدید برای کارکردهای فضای سبز شهری است. گیاهانی را می‌توان در فضای سبز شهری استفاده کرد که طراوت و جلوه بصری مناسبی داشته و از پوشش متراکم قابل توجهی نیز برخوردار باشند، چرا که یکی از مهم‌ترین کارکردهای این فضا، علاوه بر سلامت و پالایش اکوسیستم شهری، جنبه‌های زیبایی شناختی آن است. با این حال، بسیاری از گونه‌های محتمل به شرایط گرم و خشک واجد چنین ویژگی‌هایی نیستند. گیاهان مقاوم به شرایط تحت تنش، غالبا ظاهری مات و کدر دارند که دلیل آن، تطابق به شرایط محیط برای افزایش بازتاب نور خورشید (جهت جلوگیری از افزایش دمای گیاه) و کاهش تعرق و از دست دادن آب است. به علاوه، سرعت رشد این گیاهان پایین است و پوشش گیاهی متراکم و انبوهی ایجاد نمی‌کنند. بدین ترتیب، در جایگزینی گونه‌های گیاهی فعلی باید به ظرفیت‌ها و توانمندی‌های گونه‌های جدید در بروز کارکردهای فضای سبز شهری توجه داشت.

چه گیاهانی مناسبند؟
درختچه های زينتی و درختچه های ميوه زينتی
در طراحی فضای سبز ، درختچه‌های زينتی و درختچه های ميوه زينتی نقش مهمی از لحاظ زيبائی و فضاسازی دارند كه در كاشت و فرم دادن حتماً بايستی از اصولی مبتی بر قوانين هماهنگی بر خوردار گردند. ولی بايد درنظر داشت لزوم هم‌بستگی و ارتباط بين آن‌ها (از لحاظ رشد و هم‌آهنگی با ديگر گياهان مانند بوته‌ها و درختان پابلند) ضروری است. حتی برخی از متخصصين طراحی و تزئينات باغ و باغچه، رنگ‌گل‌ها و زمان گل‌دهی، فرم برگ‌های درختچه‌ها را در محل كاشت مورد توجه قرار می‌دهند. لذا ما اجمالاً تعدادی از درختچه‌های زينتی را كه امروزه در بسياری از باغ‌ها و پارك‌های ايرانی مرسوم است، بدون توجه به نكات خاص طراحی، منحصراً به منظور آشنائی مورد بحث قرار می‌دهيم. (عکس1)


درختان پهن برگ همیشه سبز
اكاليپتوس آبی (اكاليپتوس خاكستری): Eucalyptus globules
جنبة زيبايي اين درخت برگ و حالت رشد آن است و مي‌توان آن را به جهت بادشكن، پوشاننده و كنترل فرسايش خاك، در فضاي سبز كاشت نمود.
اكاليپتوس آبی درخت عظيمي است با برگ‌هاي سبز روشن و پوستة تنه آبي سفيد كه پوسته پوسته مي‌ريزد. برگهاي شاخه‌هاي جوان دودي آبي هستند و دمبرگي خيلي كوتاه دارند. اين درخت عظيم  ريشه‌هاي سطحي و تهاجمي دارد و بهتر است براي تعيين مرز باغ يا به عنوان بادشكن و يا در جنگل‌كاري به كار گرفته شوند. در نواحي ساحلي مه‌آلوده و مرطوب خوب مي‌رويد.

درختان خزان كننده
درختانی هستند كه همه ساله برگ‌های خود را از دست داده و معمولاً از اواخر پاييز تا اوايل بهار شاخه‌های بدون برگ و برهنه دارند. برخی نيز مانند شاه بلوط هندی (Aesculus hippocastanum) برگ‌ريزان را در اواخر تابستان شروع كرده و دو فصل كامل بدون برگ هستند. گروهی نيز مانند جوال‌دوزك(Catalpa bignonioedes) برای مدت بسيار كوتاهی برگ‌ريزان خارج از فصل دارند. (عکس2)

خزان‌كننده‌ها با تنوع بافت، رنگ و تركيب برگ‌ها در فصول مختلف از زيباترين گياهان فضای سبز محسوب می‌شوند. بعلاوه گل‌ها و ميوه‌های گوناگون آنها كاربردی بسيار وسيع در طراحی فضای سبز دارند. گونه‌ها و واريته‌های زيادی از خزان‌كننده‌ها به بازار عرضه شده كه جوابگوی هر ذوق و سليقه و شرايط اقليمی مختلف است.

---

نظر شما