چهارشنبه 24 آذر 1389 - 00:00 ماهيت کارتون هاي سياسي
آرت نا: نوع نگاه به کار نيز از هر جنبه که باشد براي مخاطب داراي گوشه ها و ناديده هايي است که شخص بيننده و شنونده را راغب به « ايکس ري» کردن آن موضوع خواهد کرد.

 داود ياراحمدي

آرت نا:وقتي صحبت از سياست به ميان مي آيد بالطبع تبعات و حواشي خاص خود را هم به دنبال خواهد داشت، همچنين نوع نگاه به کار نيز از هر جنبه که باشد براي مخاطب داراي گوشه ها و ناديده هايي است که شخص بيننده و شنونده را راغب به "ايکس ري" کردن  آن موضوع خواهد کرد.
 زين خاطر، فارغ از  مديوم کالبدي قابل ارائه (ادبيات ،مجسمه ، هنرهاي تجسمي و ...) ،سياست داراي هويت وجودي  چند لايه است، و با اولين نگاه نمي شود به عمق موضوع و نمايه منقوش شده آن پي برد .
نقطه ، خط ، سطح ، حجم  و... به خودي خود  عناصري هستند که وقتي با همنشيني مناسب در کنار هم قرار گيرند مفهوم  خاص را قالب نموده و در ارائه تفکرات خالق اثر به مخاطب ، تصوير مناسبي را بوجود خواهند آورد، در غير اين صورت کليه عناصر ياد شده  تنها پسامانده تصويري هستند که رويکرد زمان را  در رويي ترين سطح خود معنا مي کنند.
براي ارائه يک مظروف ، مي بايد ظرف مناسب داشت. ارائه نيز، خود نياز به  روشي دارد که شايد نوع انتخاب نامناسب آن  مخاطب را دچار يک چالش و برخورد ذهني بدور از مفهوم ارائه شده نمايد،حال ممکن است اين ظرف يکي از شمايل گفتماني ارائه شده (ادبيات ،مجسمه ، هنرهاي تجسمي و ...)  از جانب جوامعه مختلف کنوني باشد.
در اين ميان ؛کارتون و کاريکاتوردر طول ساليان گذشته يکي از ابزارهاي مناسب ارائه  مفهوم بوده و هست.در ساده ترين تعريفي که مي شود از کارتون و کاريکاتور ارائه داد اين است که: درهر چيز معنوي و يا مادي افراط شود ،مبدل به كاريكاتوريا کارتون خواهد شد.
در يک نگاه دقيق تر  بايد گفت نوع کارکرد و رويکرد جوامع در ارتباط با يکديگر مي باشد که، مفهوم يک کارتون يا کاريکاتور را شکل مي دهد و درحقيقت مظروف مورد نظر ظرف را شکل مي دهد.
همين عامل خاص بودن است که اين گونه از هنرهاي تجسمي را شکل داده و  شاخص تر نموده است.
 اشاره اي به دو مفهوم کارتون و کاريکاتور داشته باشيم ؛ شايد با روشن تر شدن مفاهيم روايي اين  دو کلمه ما را در رسيدن به هدف مورد نظر کمک بيشتر نمايد.
"كارتون  اغراق و آگرانديسمان شده تمامي هست وجودي بشري مي باشد كه مورد نكوهش يا  ارزش قرار گرفته مي شود.اما:
 "كاريكاتور"اغراق و  تغيير يافته يك چهره مي باشد كه شايد آثار روحي- رواني شخص مورد نظر را  متبلور مي نماياند.
"كارتون "و "كاريكاتور" مفهومي بسيار نزديك به همديگر دارند،آنچه كلمه طرح و كاريكاتور بدان اطلاق مي شود ممكن است تنها يك طرح تمثيلي يا كنايه اي باشد ، يا اين كه هدف به جاي خنداندن ، بيننده را به تفكر وادارد.آنچه از كارتون برمي آيد اين است.
 يك اثر  كارتون معمولا مقداري تخيل و اغراق را در خود نهفته داشته و مهمتر اينكه در بيان هدف خود از اصطلاحات روزمره و عامه و به همان شكل متداول بهره مي گيرد.گاهي هدف كاريكاتور يا کارتون اين است كه مي خواهد طرح سوال كند.
کارتون از دو وجه متمايز برخوردار است :يکي جنبه عوام پسند و مناسب حال وذوق توده مردم  و ديگري،جنبه اجتماعي و بين المللي آن مي باشد.
کارتون تنها از عناصر " اغراق موضوع از شکل اصلي " و "مبالغه و بزرگ نمايي " استفاده نمي کند. بلکه از کليه تضاد ها و عدم تجانسها نيز بهره مي گيرد.
عجين شدن با سياست و نماياندن  روند کاربست هاي سياسي يک جامعه در قالب کاريکاتور ،ابعاد و نمايه تازه اي را براي يک نقد و چالش فکري،براي ارائه ناگفته بوجود مي آورد.

کارتون هاي سياسي مطبوعاتي
معمولا" كارتون" به دو شكل بدون شرح و با شرح در لابه لاي نشريات مختلف خودنمايي مي كند كه مقوله با شرح آن به خاطر عجين بودن با نوشتار نزد مردم راحت الحلقوم تر به نظر مي رسد. چراكه پيش از اينكه شخص بيننده خودش را به زحمت بيندازد و در مورد مساله فكر كند، نوشتار اثر خود را انتقال مي دهد.
ولي در کارتون هاي بدون شرح ؛ مخاطب با توجه با مقدار آشنايي با مفاهيم مختلف عناصر بصري و سمبل ها ، شناخت با  جريانات روز سياسي روز و همچنين نوع نگاه طراح و مطبوعه مورد نظر ، برداشت هاي ذهني خود را خواهد داشت.
همچنين ناکافي بودن سطح سواد بصري مخاطب، سياست زدگي ذهني جامعه ، اجراي نامناسب در ارائه مفهوم از جانب کارتونيست، خود از عوامل موثر ديگري مي باشد که يک مخاطب را دچار توارد ذهني نموده و بازخوردهاي نامناسبي در جامعه با خود همراه خواهد کرد.
در يک کارتون سياسي ضمن آگرانديسمان کردن جامانده هاي  ذهني  در  روند يک جامعه براي مخاطب ، وي را طي يک فرايند زيرکانه لبخند يا تلخند، وادار به بازگشت وخودگشت دروني  نموده و  براي يک بازگشايي فکري دوباره با خود همگام مي کند.
معمولا کارتون هاي مطبوعاتي داراي يک تاريخ مصرف زماني مي باشند و در صورتي که در زمان خود مورد اسفاده قرار نگيرند مانند خبر هاي همان روز سوخت خواهد شد.
اين عامل (مصرف زماني) هم مي تواند منفي باشد، هم مثبت.
در نگاه منفي، يک اثر کارتوني بخصوص در مواردي که داراي بالن هاي گفتگو باشديا اينکه عنوان و موضوعي که به آن پرداخته شده در بالاي اثر تيتر شده باشد، درصورتي در زمان خلق اثر استفاده نشود ، حتي شايد نشود بعدها جايي برايش در گوشه اي از مطبوعه پيدا کرد.در حقيقت اين گونه کارتون هاي مطبوعاتي مانند داروهايي هستند که براي از بين بردن عفونت در بدن توصيه مي شود که مي بايستي در زمانهاي مشخصي مورد استفاده قرار گيرند تا اثر شفا بخشي خود را نشان دهند.
امادر نگاه مثبت؛ شايد بشود گفت همين خاص و دقيق بودن در راستاي يک موضوع، اثر گذاري بيشتري را نزد بيننده به همراه خواهد داشت.

شکل گيري
در اين ميان دو مبحث پيش مي آيد؛ يکي اينکه محتوا در قالب يک طرح کاريکاتور و يا کارتوني خلق شده يا برعکس کاريکاتور و کارتون در قالب محتوا به و جود آمده است.
در قسمت اول اينکه موضوع مورد نظر به خودي خود قابليت پرداختن و تبديل شدن به يک اثر کارتوني را نداشته ، بلکه کارتونيست است که با عاريه گرفتن موارد ظنز ،هزل ،هجو ،استعاره و....يا کلام  موضوع را به سمت يک اثر کارتوني موفق نزديک مي نمايد .
ولي در در مورد دوم :وقتي کاريکاتور و کارتون در قالب محتوا به و جود  مي آيد؛در اين  حالت موضوع و اتفاق ياد شده خودش بقدري طنز آميز است که طراح تنها به عنوان يک تصوير گرو دفرماسيون  عمل نمود و اثر ياد شده را به وجود مي آورد.
در هر دوصورت هدف غايي کارتونيست در اين کوران تصويرو کلام وارد شده به ذهن مخاطب، به شيواترين روش تصويري مناسب اثري ماندگار با شاکله هاي قوي وهمسنگ با دلخواسته هاي وي ارائه دهد.
يک کارتون سياسي  هرچه توانسته باشد ؛سه عنصر:
1- زمان
 2- مکان
3- مفهوم
را به خوبي با خود درآميزد و با شيرازه اي از غلودر طنز ،هزل ،هجو استعاره و.... خوب ارائه دهد ،توانسته مخاطب گزيني نمايد و پاشنه آشيل مخاطب که دريافت پيام است، مورد هدف قرار دهد.
زمان:
وقتي که؛ نقطه ،خط، رنگ و... مفهومي از زمان کارکردي يک گروه از جامعه را در کسري از ثانيه نقش مي زند، عامل در شکل گيري و ساختار مفهومي يک کارتون مطبوعاتي خواهدبود.

مکان:نمايان منطقه و جغرافياي ترسيمي است که؛ ادبيات ، زبان ، فرهنگ و برداشت خاص مخاطب خود را به همراه دارد.

مفهوم : جا مانده اشارت ، روح دميده شده در  ثابت تصوير ، وقتي 
به خودي خود کالبدي ندارد.

---

نظر شما